Vestingstad Enkhuizen
De vestingwerken van Enkhuizen: eeuwenlang gebouwd aan een veilige stad
Wie vandaag over de Vest wandelt, ziet een groene gordel van wallen en grachten die de historische binnenstad omringt. Deze vestingwerken bepalen al eeuwenlang het gezicht van Enkhuizen. Hun geschiedenis begint echter veel eerder, bij een toren die allang uit het stadsbeeld is verdwenen.
De Engelse toren
De geschiedenis van de Enkhuizer verdedigingswerken begint in 1396 met de bouw van de Engelse Toren. Deze stond aan het uiteinde van de Bocht, ter hoogte van de Breedstraat. De toren werd gebouwd in een periode waarin de graven van Holland Friesland aanvielen en Enkhuizen als militaire uitvalsbasis diende.
Vanaf 1602 kreeg de toren een heel andere functie. De Enkhuizer Kamer van de VOC gebruikte het gebouw als kantoor. Toen de VOC in Enkhuizen verder groeide, verhuisde de Kamer nog geen dertig jaar later naar een groter pand aan de Wierdijk. De Engelse Toren, ook wel de Oost-Indische Toren genoemd, werd vervolgens verhuurd aan een herbergier. Uiteindelijk werd de toren in 1829 afgebroken.
Van stadsmuur naar vesting
Na de bouw van de Engelse Toren verschenen de eerste korte aarden wallen en vier stadspoorten. Pas in 1530 begon de aanleg van een volledige stadsmuur rond Enkhuizen. Dat was een kostbare onderneming. Door de slappe Westfriese bodem moest de complete muur worden onderheid. Pas veertig jaar later, in 1570, was het laatste deel gereed.
Lang heeft de muur echter niet voldaan. De ontwikkeling van zwaar geschut maakte bakstenen stadsmuren kwetsbaar. Het leger van onder meer Filips II en de hertog van Alva beschikte over kanonnen die dergelijke muren relatief eenvoudig konden vernietigen. Daarom werd de stadsmuur aan het einde van de zestiende eeuw alweer afgebroken.
Muurresten ontdekt
Van deze middeleeuwse muur is slechts een klein deel bewaard gebleven: de onderste helft van de Drommedaris. De rest ligt verborgen onder de stad. Archeologen stuiten nog regelmatig op de funderingen, zoals bij werkzaamheden op de hoek van de Westerstraat en de Paulus Potterstraat, waar de resten van de oude Westerpoort werden gevonden. Ook de Oude Gracht en het Spaans Leger herinneren nog aan de grens van het middeleeuwse Enkhuizen.
Een nieuwe vesting voor een groeiende stad
Op 15 september 1596 besloten de burgemeesters en de vroedschap dat Enkhuizen te klein was geworden. De economische bloei zorgde voor een tekort aan havens, pakhuizen en woningen. Tegelijkertijd was een modern verdedigingssysteem noodzakelijk.
De Staten van Holland hadden fortificatiemeester Adriaen Antonisz al in 1579 benoemd om de vestingwerken in Holland en Zeeland te vernieuwen. Hij ontwierp ook de nieuwe vesting van Enkhuizen volgens het Oud-Hollands Stelsel. Daarbij koos hij niet langer voor hoge stenen muren, maar voor brede aarden wallen. Deze waren beter bestand tegen het steeds krachtigere geschut van die tijd.
De Vest bleef behouden
Waar veel Nederlandse steden hun vestingwerken in de negentiende of twintigste eeuw afbraken om ruimte te maken voor uitbreiding, bleef de Vest van Enkhuizen grotendeels behouden.
Pas in de jaren zestig van de vorige eeuw ontstond de behoefte om buiten de oude stadsgrenzen uit te breiden. Gelukkig werd toen al ingezien hoe waardevol de historische vesting was. De nieuwe woonwijk Plan Noord werd buiten de Vest aangelegd. Daarbij speelde stedenbouwkundige ir. E.F. (Elze) van den Ban een belangrijke rol. Zij adviseerde om het Schootsveld als groene overgang tussen de oude en nieuwe stad te behouden. Dat advies werd opgevolgd.
Dankzij die keuze vormen de wallen en grachten nog altijd een groene ring rond de historische binnenstad. Daarmee zijn de Enkhuizer vestingwerken niet alleen een tastbare herinnering aan het verleden, maar ook een van de meest karakteristieke onderdelen van de stad.
Vereniging Nederlandse Vestingsteden
Sinds 4 april 2025 is Enkhuizen officieel lid van de Vereniging Nederlandse Vestingsteden (VNV). Op de website van de VNV staat Enkhuizen tussen de vele andere vestingsteden die Nederland rijk is. Je vindt er niet alleen informatie, maar ook routes, evenementen en verhalen die de geschiedenis van Nederlandse vestingsteden levendig houden.
Gerelateerde tips en informatie
Weer geopend!🌸
Na de winter opent de stad zich weer: terrassen komen tot leven, deuren gaan open en er valt opnieuw van alles te ontdekken!
Historische Outdoor Escape Enkhuizen
Kun jij de uitdaging aan? Ontdek Enkhuizen op een speelse en spannende manier. Ga op missie door de stad tijdens een historische escape-route vol raadsels en avonturen.
3x Bijzonder overnachten in en rondom Enkhuizen
Wil je jouw overnachting in Enkhuizen net wat specialer maken en ben je op zoek naar een bijzondere ervaring? Hier zijn 3 unieke tips.
Kinderspeurtocht Enkhuizen
Begin de zomervakantie met een gloednieuwe speurtocht door Enkhuizen. Speciaal voor basisschoolkinderen hebben we een 'Kraak de code-route' gemaakt die je langs bijzondere plekken in Enkhuizen stuurt. Na zo'n anderhalf uur wandelen en speuren ben je weer terug bij het beginpunt en kun je proberen de geheime code te kraken.
Wolkom yn Starum! (NL: Welkom in Stavoren)
Stavoren is door de insluiting aan drie kanten dé stad aan het IJsselmeer. Het is ook de oudste stad van Friesland, Stavoren ontstond rond circa 300 voor Christus bij een waterloop en kreeg in de elfde eeuw stadsrechten. De watersportstad heeft nog meer te bieden! Kom je ook Stavoren ontdekken?
Nieuw in Enkhuizen!
De laatste tijd zijn er weer allemaal nieuwe en vernieuwde ondernemingen geopend in hartje Enkhuizen. En dat maakt ons ontzettend blij!
